تاریخ انتشار: ۱۴:۲۹ - ۰۵ خرداد ۱۳۹۹ - 2020 May 25
کد خبر: ۱۵۱۲۱
اختلاف در فقه مانند هر علم دیگری وجود دارد؛ کما اینکه در مراجعه به پزشکان میبینیم یکی دارو تجویز می کند و دیگری راه درمان را در عمل جراحی می بیند و مردم هیچ گاه از آن تعبیر به دعوا بین اطبا نمی‌کنند.
به جهت ایجاد سو استفاده برخی افراد از خبر نظر مراجع تقلید در خصوص رویت هلال ماه شوال ۱۴۴۱ تیم تحریریه  سایت تحلیل خبری تلنگر؛ برخود واجب دید که ضمن بررسی دلایل اختلاف بین مراجع معزز به بررسی فقهی و علمی این مسئله بپردازد

از منظر فقهی مطلب منتشر شده آقای مرتضی سعیدی نجفی عضو ستاد استهلال  پاسخی کوتاه اما نسبتا مناسب  به این سوال است.

۱. اختلاف در فقه مانند هر علم دیگری وجود دارد؛ کما اینکه در مراجعه به پزشکان میبینیم یکی دارو تجویز می کند و دیگری راه درمان را در عمل جراحی می بیند و مردم هیچ گاه از آن تعبیر به دعوا بین اطبا نمی‌کنند.

۲. اختلاف در تعیین روز عید فطر اختلاف اساسی و در اصول دین نیست تا از آن برداشت به اختلاف میان فقها شود. بله اصل روزه داری امری اساسی و از اصول اسلام است و همه مراجع در این زمینه نظر یکسانی دارند.

 ۳. این اختلاف نه بر اساس عدم اعتماد مراجع به یکدیگر بلکه بر اساس اختلاف در مبنای فقهی است؛ که یکی شب مشترک یا چشم مسلح را قبول دارد و دیگری نه.

۴. اینکه علت این اختلافِ مبنا چیست بحث مفصلی می طلبد اما اگر کسی اندک اطلاعات و معلومات ای در فقه داشته باشد می داند دلایل و استدلال های طرفین متقن، قوی و بر اساس اصول و مبانی مشخص و معین است.

۵. روزه دو بُعد دارد؛ یکی فردی و دیگری اجتماعی. در بعد فردی هرکسی به فتوای مرجع تقلید خود عمل می‌کند و یکشنبه را روزه می گیرد یا نمی گیرد. اما در بعد اجتماعی طبیعی است که باید یک نظر در جامعه و کشور حاکم شود و چه مبنایی بهتر از مبنای ولی فقیه در هر زمان.

۶. بر خلاف آنچه برخی می خواهند القا کنند که این اختلافات در ایران است در حوزه نجف هم این تفاوت مبنا وجود دارد. آیت الله سیستانی و آیت الله مدرسی امروز را سی‌ام رمضان و آیت الله حکیم، فیاض و بشیر نجفی امروز را عید اعلام کرده اند.

۷. و نکته آخر اینکه اثبات اول ماه امری تقلیدی نیست؛ بله در مبانی باید طبق نظر مرجع تقلید عمل کرد مثل این که رویت با ابزار را قبول داشته باشد یا نه؟


همچنین لازم به توضیح است که در خرداد ماه سال 97 نشستی با عنوان « بررسی رؤیت پذیری هلال شوال» با حضور مسئول ستاد استهلال استان قم و مدیر خانه قرآن و نجوم و فعالان حوزوی و دانشگاهی و نمایندگان برخی از مراجع برگزار گردید که خلاصه آن به قرار زیر است


درماه های قمری سال به جز رمضان، مساله رؤیت هلال، باعث حکم شرعی را شامل نمی شود؛ ولی در رمضان این مساله بسیار جدی است؛ زیرا با احکام جدی و یک فریضه مهم اسلامی مرتبط است و اختلاف در صدور رؤیت هلال مساله ای است که ذهن بسیاری از افراد جامعه را درگیر کرده؛ رؤیت هلال امروز به عنوان یک عمل حرفه ای مهم مطرح است و در کشورهای غیر اسلامی نیز رصدگران به دنبال رویت هلال به عنوان یک مساله علمی هستند.

شاید برایتان جذاب باشد:


عواملی که در رؤیت پذیری هلال ماه نقش دارند

عوامل مختلفی در رؤیت هلال نقش دارند؛ یکی از عوامل، نجومی است؛ تغییرات مکثی ماه در رویت و عدم رویت دخیل است؛ همچنین فاصله زمین تا ماه نیز در این عرصه مهم و تاثیرگذار است؛ اگر ماه در نزدیک ترین حالت به زمین باشد، راحت تر می توان آن را رویت کرد، عوامل جوی از جمله غبار هم نقش مهمی در رویت هلال دارند؛ ابرهای متراکم و همچنین وضعیت جغرافیایی نیز نقش مهمی در رویت دارند، زیرا تغییر ارتفاع و مسایل جوی می توانند روی رویت هلال تاثیرگذار باشند.

عوامل فنی از جمله نوع تلسکوپ ها و دوربین هایی که استفاده می کنیم نیز در رویت هلال نقش دارند؛ دقت تلسکوپ های دستی و خودکار و همچنین عوامل انسانی از جمله توهم رویت نیز از جمله مسایل تاثیرگذار در امر هلال است؛ برخی قراردادها از جمله مقارنه ها و.... نیز در این زمینه موثر هستند.

از دیگر مسایل مهم در این زمینه، می توان به مبانی فقهی اشاره کرد؛ تعاریف مباحث فقهی از جمله افق ها و فاصله ها، حجیت رویت با ابزار و یا بدون ابزار و... از جمله مسایلی است که باید در عرصه رویت هلال به آن اشاره کرد، مبانی فقهی در این عرصه متعدد است؛ مبنا قراردادن مقارنه ماه خورشید از جمله مباحث مهم فقهی است؛ غروب کردن خورشید و ماه باعث می شود که برخی حکم به رویت هلال بدهند؛ شهادت شهود و محاسبات نجومی نیز در این عرصه بسیار مهم؛ امروز بحث شهادت شهود دو نفر عادل کمرنگ شده است و فناوری های جدید جای این مساله را گرفته اند.

 امروز( رمضان 1439) 130 گروه فعال استهلال فعالیت دارند که به دنبال رویت هلال می روند و مشاهدات خود را ارایه می دهند پس دیگر آن معنای قبلی شهود دیگر وجود ندارد؛ البته در عین حالی که شهود واقع می شود؛ در گذشته چالش هایی در این عرصه ایجاد شد؛ اگر مرجع تقلیدی با حساب های نجومی هلال را پیش بینی و تشخیص دهد می تواند اعلام عید کند.

مسایل اختلافی رؤیت

رؤیت هلال با چشم مسلح و غیر مسلح نیز از مسایل مهم فقهی در این عرصه است؛ آیت الله العظمی فاضل لنکرانی (ره) این بحث را به شکل جدی مطرح کردند؛ حد خاص قدرت تلسکوپ نیز در این عرصه مورد سوال و بحث فنی واقع شده؛ گاهی هلال با دستگاه های متصل به تلسکوپ قابل رؤیت است؛ ولی با چشم عادی قابل اثبات نیست که این مساله نیز از جمله سوالات مرسوم در این عرصه است.

 چند سال پیش هلال با چشم غیر مسلح و در هواپیما رویت شد که این بحث نیز از سوالاتی بود که موارد متعددی از نظرات را پوشش داد؛ هلال هایی هستند که در روز قابل رؤیت هستند ولی در غروب قابل رؤیت نخواهد بود که این امر به واسطه ضخامت جو است؛ این مساله نیز از مسایل اختلافی است.

رؤیت هلال در یک منطقه و یا در تمام مناطقی که در شب مشترک هستند مهمترین بحثی است که در بحث افق ها مطرح گردیده؛ در مساله افق به طور کلی دو گروه داریم؛ نخست اینکه افق چیست؟ افقی که در فقه بیان می شود با افق حسی و.... متفاوت است؛ در این بین مباحثی چون مناطق هم افق مطرح شده؛ یعنی دو منطقه ای که شرایط غروب خورشید و ماه به یک صورت است؛ علمای اهل سنت در محاسبه مناطق هم افق به شکل کیلومتری عمل می کنند که مشخص نیست که این بحث از کجا در ذهن آنان ایجاد شده است، مناطق افق های نزدیک از مباحث مهم فقهی است؛ برخی از مراجع بیان کردند که جنوب کشور که در آن هلال رؤیت شد تا مرکز کشور حجیت دارد؛ یکی از علمای بزرگ حوزه نیز بیان کردند که اگر هلالی در غربی ترین نقطه کشور رؤیت شود در شرقی ترین نقطه کشور حجیت دارد؛ این مساله هنوز به یک نظر مشترک ختم نشده است.

در زمینه هلال های بحرانی داستان های مفصلی را شاهد هستیم؛ ولی رؤیت هلال از صداوسیما سه ساعت پس از بیان اولیه گزارش اعلام شد به دلیل همین اختلافات علمی است؛ این مباحث و گزارشات در دفتر رهبری جمع آوری می شود؛ وقتی از این مباحث علمی جمع بندی صورت می گیرد با توجه به ادله علمی این اعلام توسط رهبری اعلام می شود.

توهم رویت

دو سال پیش در یکی از استان ها، یکی از ائمه جمعه بیان کرد که هلال رویت شد؛ این رؤیت در شمال کشور و توسط یک خانواده اهل سنت انجام شد؛ مسئول گروه های رویت هلال پس از تماس بیان کرد که این رویت انجام شده است؛ وقتی از وی سوال شد که ماه پیش از غروب خورشید غروب کرده است پس قابل اثبات نیست؛ این مسایل ممکن است جزو توهم رویت باشد؛ البته روز پس از این قضیه، عربستان اعلام عید کرد.


انسان ها به طور طبیعی به دنبال آن چیزی هستند که دوست دارند محقق شود؛ مساله هلال ماه نیز از جمله این مسایل است که عموم رصدگران به دنبال رویت آن هستند وبا هر مشاهده ای سعی می کنند آن را به رؤیت هلال منطبق کنند؛ برخی اوقات تنها توهم نیست که اختلاف در رؤیت را ایجاد می کند حتی برخی مسایل فنی از جمله تابش غروب به لبه دوربین باعث خطای دید می شود که برخی از رصد گران تازه کار متوجه آن نمی شوند.


جریانات جوی نقشی مهم در رؤیت هلال دارند

ماه، یک قمر است به این معنی که ماه به دور یک سیاره می چرخد و نوری از خود ندارد و نور خود را از خورشید می گیرد؛ این جسمی که دور زمین می چرخد نیمی از آن رو و نیمی از آن پشت به خورشید است.

در همه حالات نیمی از ماه روشن و نیمی از آن تاریک است؛ شکل هاله ماه وابسته به میزان جابجایی ماه در مداری که دور زمین قراردارد است؛ هر زمانی که اختلاف طول دایره البروجی ماه و خورشید از صفر خارج شود به سطح روشن ماه دسترسی پیدا می کنیم.

حداقل زاویه برای رویت هلال بین 5 تا 8 درجه است؛ بنابراین هرچه این زاویه که به میزان سرعت ماه به دور زمین دارد حالت ماه تغییر می کند؛ هرچه مقدار فاصله ما به زمین نزدیک تر شود سرعت حرکت ماه نیز به دور زمین بیشتر می شود؛ در حرکت ساده می بینیم که ماه به شکل روزانه 12 درجه جابجا می شود.

همیشه همه اجرام سماوی از سمت شرق آسمان طلوع و در غرب آسمان غروب می کنند؛ زاویه ماه و خورشید به هر میزان متفاوت باشد میزان طول و غروب متفاوت است؛ هلال هایی که زیر یک درصد هستند هلال های بحرانی یا رکورد شکن هستند؛ یعنی ممکن است که رکورد درصد رؤیت شکسته شود که این کار نیز با ابزار خاص امکان پذیر است.

کنتراست نور در دو ده دقیقه اول و آخر نوع رصد ماه را تغییر می دهد؛ شکل رؤیت در این زمینه نیز متغیر خواهد بود؛ قطع و وصل شدن نور اجازه دیده شدن ماه را به ما نمی دهد، پس باید در این زمینه به یک فاصله مناسب برسیم.

برای رؤیت هلال عید فطر از تجربه های رصدهای مختلف به این نتیجه رسیده اند که در یک سری بخش ها شرایط رؤیت راحت است؛ این مناطق شامل آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی و بخشی از آفریقا است؛ اگر غبار جوی در حد سالم باشد به راحتی می توان ماه را رویت کرد؛ اگر رنگ آسمان آبی تیره باشد، در این مکان می توان با چشم غیر مسلح ماه را ببینیم.

این مناطق، مناطق جنوبی ایران هستند؛ از ایلام به پایین و مناطقی چون سراوان به سمت جنوب کشور بهترین مناطقی هستند که می توان ماه را به راحتی مشاهده کرد؛ در این مناطق اگر آسمان خود را آبی دیدند انتظار داریم که ماه را به چشم غیر مسلح ببینند؛ در مناطقی مثل قم که آسمان سفید است و غبار زیادی دارد احتمالا نمی توان ماه را به راحتی دید.

فاصله عرضی بین ماه و خورشید، ارتفاع ماه در لحظه غروب خورشید را به ما اطلاع می دهد؛ هرچه عرض، بیشتر می شود، ماه طول زاویه البروجی کمتری دارد؛ امسال ماه عرض دایره البروجی بیشتر و طول کمتری دارد.

زمانی که ماه مرتفع تر می شود، میزان اثرگذاری غبارهای جوی بیشتر می شود و به همین دلیل کار رؤیت از ساعت 2 بعد از ظهر انجام می شود؛ این کار به یک نقطه می رسد که میزان نور خورشید و میزان زمین تاب روی ماه و جریانات جوی زمین ممکن است که ماه در یک ساعت مشخص رویت شود که این زمان بهترین زمان رویت هلال و ماه است؛ این استهلال را استهلال روزگاهی گویند که تا یک ساعت به غروب خورشید ادامه دارد.

نیم ساعت پیش از غروب و بیست دقیقه پس از غروب خورشید، اوج کار استهلال است.


اختلاف عرض جغرافیایی باعث می شود که اختلافاتی در شمول رویت هلال ایجاد شود

طبق مبنای حضرت آیت الله سیستانی،‌ با چشم غیر مسلح جایی که رویت می شود مهم است، یعنی اگر در قم رویت شود کل کشور، اگر در نجف انجام شود، ممکن است مناطق شرقی ایران را در بر نگیرد، مهم این است که در کدام نقطه واقع شود.

اختلاف عرض جغرافیایی باعث می شود که اختلافاتی در شمول رؤیت هلال ایجاد شود؛ مثلا حجیت رؤیت در شوش تا منتها علیه ایران قابل اثبات نباشد؛ طبق نظر آیت الله العظمی سیستانی عرض جغرافیایی در تعیین شمول رویت نقش آفرین است؛ هرچه ارتفاع بالا و پایین شود خطوط دید رویت نیز جابجا می شود؛ باید منتظر گزارشات رؤیت باشیم تا رویت را محرز بدانیم، برخی اوقات در صدور بیانیه استهلال بیان می شود که در کدام مناطق چه روزی عید است و این کار پس از دریافت گزارشات علمی انجام می شود.


شاید برایتان جذاب باشد:

در ادامه آقای عمران مرادی(کارشناس مرکز نجوم ادیب اصفهان) در خصوص دلایل علمی ۲۹ روزه یا ۳۰ روزه شدن ماه رمضان ارائه نمودندکه به قرار زیر است

زمانی که دو جرم آسمانی به لحاظ ظاهری به نوعی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند که از دیدگاه ناظر زمینی به نظر می‌رسد به یکدیگر نزدیک هستند این حالت را «مقارنه» می‌نامیم.

ماه در حال گردش به دور زمین در ابتدای هر ماه قمری، به نوعی در راستای دید ما قرار می‌گیرد که با راستای دید خورشید یکسان می‌شود که به این حالت مقارنه ماه و خورشید می‌گویند بدین معنا که با وجود اینکه خورشید در فاصله بسیار دوری نسبت به ماه قرار دارد از دید ناظر زمینی این دو جرم آسمانی به یکدیگر نزدیک هستند.

زمانی که مقارنه ماه و خورشید رخ می‌دهد در واقع ماه نو نیز شکل گرفته است اما نور خورشید اجازه نمی‌دهد ما هلال جدید ماه را ببینیم و این مطلب درباره دیگر اجسام آسمانی نیز که در مقارنه با خورشید قرار بگیرند نیز صدق می‌کند.

مقارنه ماه نو با خورشید در شامگاه دوم خرداد

وی با بیان اینکه در ساعت ۲۲:۹ دقیقه دوم خردادماه ماه نو در حالت مقارنه با خورشید قرار گرفته است، ابراز داشت: زمانی که ماه در حالت مقارنه قرار می‌گیرد دیگر برای ناظر زمینی ما قابل مشاهده نیست تا زمانی که ماه آرام آرام از خورشید فاصله بگیرد.

بدین ترتیب زمانی که این فاصله میان ماه و خورشید به اندازه کافی (هفت درجه) برسد، هلال اول ماه قمری آشکار می‌شود که به طور معمول زمان آن نخستین غروب پس از مقارنه ماه و خورشید است.

بر این اساس انتظار می‌رود غروب شنبه سوم خردادماه هلال ماه شوال مشاهده شود و این در حالی است که اگر مقارنه در روز شنبه رخ می‌داد احتمال مشاهده ماه بسیار کمتر می‌شد.

پارامترهای مختلف رصد هلال ماه نو

نکته‌ای که در این میان وجود دارد این است که رصد مناسب هلال ماه نو به پارامترهای مختلفی مانند فاصله ماه تا خورشید، درصد روشنایی ماه نسبت به سطح، ضخامت هلال ماه، ارتفاع ماه از افق در زمان غروب خورشید و مدت مکث ماه پس از غروب خورشید در آسمان بستگی دارد و در صورت کمرنگ بودن هر یک از این ویژگی‌ها امکان رؤیت هلال ماه نو سخت می‌شود.

گاه شرایط رصد و رؤیت پذیری ماه به اندازه‌ای سخت است که به هلال بحرانی معروف می‌شود که این هلال با چشم غیر مسلح و گاه حتی مسلح نیز قابل رؤیت نیست، درواقع گاهی ما مطمئن هستیم که هلال ماه در آسمان وجود دارد و امکان رصد آن نیست و گاهی نیز هلال ماه به لحاظ محاسباتی در آسمان وجود دارد اما پارامترهای لازم به اندازه‌ای ضعیف است که مشاهده آن سخت است.

مشاهده ماه با چشم غیرمسلح بسیار مشکل و تقریباً غیرممکن است

در ارتباط با هلال ماه شوال امسال، ما از وجود آن در آسمان به لحاظ محاسباتی مطمئن هستیم اما در بسیاری از مناطق کشور به ویژه در مناطق مرکزی و شرق ایران، رؤیت هلال ماه با چشم غیرمسلح در شامگاه سوم خرداد بسیار مشکل و تقریباً غیرممکن خواهد بود و لازم است از دوربین دوچشمی و تلسکوپ استفاده شود.

بدین ترتیب در غروب سوم خردادماه در صورت تمیز بودن هوا و نبود گرد و غبار جوی، مناطق غربی و به ویژه جنوب ایران شرایط بهتری برای رصد هلال ماه نو دارند و حتی ممکن است رؤیت ماه با چشم غیرمسلح نیز برای رصدگران حرفه ای امکان پذیر باشد.

۲۹ روزه شدن ماه رمضان ارتباطی با ۳۰ روزه بودن ماه شعبان ندارد

کارشناس مرکز نجوم ادیب اصفهان همچنین با اشاره به برخی باورهای عمومی در این ارتباط که اگر یک ماه قمری ۳۰ روز باشد، ماه بعدی ۲۹ روز خواهد بود تاکید کرد: این باور صحیح نیست و حتی تا چهار ماه ۳۰ روزه پشت سر هم و سه ماه ۲۹ روزه پشت سر هم نیز در میان ماه‌های قمری رصد شده است.

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:

فرهنگ و هنر
رویدادها
پربازدید ها
شبکه های اجتماعی