تاریخ انتشار: ۱۶:۲۵ - ۱۸ دی ۱۴۰۱ - 2023 January 08
کد خبر: ۲۳۱۰۶

علت کمبود پول نقد در عابر بانک ها

اختلال در ارائه پول نقد از سوی بانک‌ها و تکرار آن باعث شد در میان افکار عمومی زمزمه این شکل بگیرد که آیا بانک‌ها اسکناس ندارند؟
علت کمبود پول نقد در عابر بانک ها

به گزارش تلنگر؛ گزارش‌ها حاکی از آن است که دست کم در مناطق غرب و جنوب پایتخت برای دریافت اسکناس از خودپردازها باید حداقل نیم ساعتی زمان بگذارید. صبح روز شنبه خودپرداز شعب صادرات، ملی، تجارت، ملت درچند خیابان در غرب تهران از اسکناس خالی بود و مردم حسابی کلافه‌ شده بودند.

‌نمی‌دانم شما هم در روز‌های اخیر چقدر دنبال پول نقد و دریافت وجه از دستگاه عابر بانک دویده‌اید و به دربسته خورده‌اید؟ مثلاً پیش‌آمده که از تاکسی پیاده شوید و پول درشتی به راننده تاکسی بدهید، یقیناً اگر راننده از شما بخواهد که پول را خرد‌تر کنید، باید چندین خیابان را بالا و پایین کنید تا مغازه‌دار یا دستگاه عابری را پیدا کنید که بتواند به‌عنوان‌مثال چند عدد ۱۰ هزارتومانی را به شما بدهد.

پرواضح است پول نقدی که در اقتصاد و خیابان‌ها می‌چرخد کمتر از قبل شده و بااینکه بسیاری از معاملات، الکترونیکی یا با استفاده از کارت‌های اعتباری انجام می‌شود، اما نیاز‌های حداقلی به پول نقد هم برطرف نمی‌شود و عموماً افراد در مراجعه به بانک یا عابر بانک‌ها به دربسته می‌خورند.

به‌طورکلی آنچه از مشاهدات میدانی و صحبت‌های باجه بانکی برمی‌آید، در حال حاضر در اکثر اوقات روز، عابر بانک‌ها خالی از پول نقد است و شما باید یا خیلی خوش‌شانس یا خیلی سحرخیز باشید تا به‌عنوان نفر اولی که به دستگاه مراجعه می‌کند نهایتاً ۲۰۰ هزار تومان از آن دریافت کنید. اضافه بر این اگر شما برای دریافت بخشی از حساب خود به بانک مراجعه کنید، قطعاً با پاسخ منفی روبه‌رو می‌شوید و در بهترین حالت می‌توانید هر هفته فقط یک‌بار آن‌هم تا یک سقف مشخصی حدوداً ۵ تا ۱۰ میلیون تومان (در هر بانک متفاوت است) وجه نقد دریافت کنید.

آیا این‌یک بحران است؟ خیر.

اما می‌تواند مقدمه یا پتانسیل شکل‌گیری یک بحران به نام «بحران نقدینگی بانک‌ها» باشد. تقریباً اواخر شهریورماه امسال بود که از لبنان، کشوری که حدوداً دو سالی است وارد فاز بحران بدهی شده خبری عجیب مخابره شد. یک گروه مسلح که نام خود را «خشم سپرده‌گذاران» گذاشتند اعلام کردند از این به بعد برای دریافت پول‌های خود به شکل نقد به‌زور متوسل خواهند شد و هرروز یکی از پنج بانک فعال لبنان را نشانه خواهند رفت.

جالب است که حتی نیرو‌ی پلیس نیز برخورد سختی با این گروه نداشت و بیشتر از نظام بانکی درخواست می‌کرد تا حاجت آنان در اعطای پول‌های حسابشان به‌صورت نقد را برآورده سازد. همین یورش سپرده‌گذاران به بانک‌های لبنانی بحران مالی و بانک در این کشور را عمیق‌تر کرده و به از ما نباشد این کشور نیز در باتلاق نا اطمینانی گیرکرده است.

هرچند اقتصاد ما با اقتصاد لبنان تفاوت‌های اساسی دارد و اساساً در ایران دولت آن‌قدر بدهی ندارد که در بازپرداخت آن‌ها دچار نکول و ورشکستگی شود (مراقب باشیم که بحث کسری بودجه دولت در اقتصاد ایران با بدهی دولت متفاوت است)، اما اگر از تجربه بحران بانکی این کشور درس بگیریم، جای دوری نمی‌رود. البته که در اقتصاد خودمان هم‌سال ۹۶ با چنین مسئله‌ای روبه‌رو شدیم، اما فقط در چند موسسه کوچک اعتباری و نه بانک‌های بزرگ و عریض و طویلمان.

در آن سال زمانی که خبری از ورشکستگی چند موسسه اعتباری دست‌به‌دست شد، سپرده‌گذاران آن‌ها با هجوم جمعی برای دریافت حساب‌هایشان به‌صورت نقد متوجه شدند که این مؤسسات اصلاً آن‌قدر‌ها هم پولی برای پس دادن سپرده‌ها ندارند و آنجا بود که بحران نقدینگی آن مؤسسات عیان شد. در اقتصاد کشور هرچند نظام بانکی امن‌وامان به نظر می‌آید و تصاویری که از لبنان مخابره شد در ایران بسیار بعید است، اما درهرحال با توجه به نقدینگی موجود در نظام بانکی و همچنین تمامیت اقتصاد کشور باید مراقب بود.

فقط ۸ درصد دارایی بانک‌ها نقد است

بررسی آخرین صورت‌های مالی ۲۵ بانک مهم و بزرگ کشور نشان می‌دهد که تنها ۸ درصد از تمامی دارایی این بانک‌ها به‌صورت نقد نگهداری شده و مابقی به شکل‌های دیگر دارایی مانند وام‌های پرداختی (وام‌هایی که یک بانک دریافت می‌کند به‌عنوان دارایی آن بانک ثبت و محاسبه می‌شود)، ملک، طلا، ارز و… موجود است و این موضوع یعنی اگر تنها عده کمی از سپرد گذاران به هر دلیلی (افزایش نا اطمینانی‌ها و ریسک‌ها امنیتی) برای دریافت پول از حساب خود به‌صورت هم‌زمان به بانک‌ها مراجعه کنند، سیستم بانکی با یک بحران و مشکل جدی روبه‌رو خواهد بود.

در پنج بانک ایران‌زمین، آینده، سرمایه، ملل و بانک کشاورزی نسبت دارایی‌های نقد به‌کل دارایی‌ها حتی کمتر از ۱ درصد هم بوده و در ۳ بانک صنعت، معدن و تجارت؛ گردشگری و بانک تجارت نیز این نسبت کمتر از ۳ درصد است. هرچند نسبت دارایی‌های نقد به‌کل دارایی‌ها در نظام‌های بانکی دنیا متجاوز از ۲۰ تا ۳۰ درصد نبوده، اما افزایش حتی یک‌درصدی در این نسبت می‌تواند نقطه امنیت نظام بانکی را چند پله جلو ببرد؛ بنابراین سیستم بانکی که کلاً ۸ درصد از دارایی‌های خود را به‌صورت نقد نگهداری می‌کند، طبیعی است که به‌صورت روزانه و وسیع نمی‌تواند پاسخگوی نیاز مردم به پول نقد باشد.

باجه بانکی اذعان دارند که به‌صورت روزانه درخواست‌های زیادی به خزانه بانک خود برای دریافت پول نقد می‌فرستند و عموم این درخواست یکی در میان جواب داده می‌شود. دودو تا چهارتار معمولی هم نشان می‌دهد که چرخه تورمی ایجادشده در کشور، افزایش بیش‌ازحد نقدینگی آن‌هم با اتکا به شبه پول و کاهش جدی ارزش پول ملی باعث شده است تا هم نیاز به پول نقد و معاملات نقدی کم شود و هم خود پول نقد نیز نایاب شود.

بر اساس آخرین آمار‌های منتشرشده از سوی بانک مرکزی، مجموع اسکناس و مسکوک موجود در اقتصاد ایران کمتر از ۹۰ هزار میلیارد تومان بوده که این رقم حتی نیم درصد از کل نقدینگی کشور را نیز شامل نمی‌شود؛ بنابراین درمجموع اسکناس و مسکوک موجود در اقتصاد در مقایسه با نقدینگی بسیار پایین بوده و بخش اعظمی از این اسکناس و مسکوک در اختیار بانک‌هاست و جالب است که باوجود این‌ها بازهم نظام بانکی ذخایر نقد بسیار پایینی در قیاس با استاندارد‌ها داشته و همه این‌ها تهدید بالقوه برای نظام بانکی و اقتصاد کشور خواهد بود. پایین بودن این نسبت نقدینگی موجود بانک‌ها به‌کل دارایی‌های آن‌ها دلیلی بر خلق پول گسترده در نظام بانکی (خلق پول درون‌زا) است و نشان می‌دهد که بخش بزرگی از نقدینگی موجود در اقتصاد به پایه پولی متکی نبوده و یک جریان موازی و قدرتمند‌تر از آن است که درواقع به‌صورت اعداد دیجیتالی و توسط بانک‌ها خلق می‌شود.

البته در این چرخه صرفاً بانک‌ها مقصر نبوده و به‌کلی این جریان اقتصاد و شاید گا‌ها تسهیلاتی است که به‌صورت دستوری به بانک‌ها القا می‌شود و ترازنامه آن‌ها را وارد بحران نقدینگی و… می‌کند.

انتهای مطلب/ی.ن

برچسب ها: عابر بانک پول
ارسال نظر

فرهنگ و هنر
تیمچه
پربازدید ها
پربحث ترین عناوین
شبکه های اجتماعی