ووک چیست و ووک ها چه کسانی هستند؟
ووکها افرادی هستند که با آگاهی و حساسیت نسبت به نابرابریها، تلاش میکنند دنیا را عادلانهتر ببینند و بسازند.
ووک چیست و ووک ها چه کسانی هستند؟ اگر تا به حال در شبکههای اجتماعی یا اخبار سیاسی با واژه «ووک» روبهرو شدهاید و دقیق نمیدانستید منظور از آن چیست، وقت آن است که پرده از این مفهوم برداریم. ووکها افرادی هستند که به نابرابریها، تبعیضها و بیعدالتیهای اجتماعی حساساند و تلاش میکنند با آگاهی و اقدام، دنیای اطرافشان را عادلانهتر کنند. در این مطلب از تلنگر به زبان ساده توضیح میدهیم ووک بودن یعنی چه، ووکها چه ویژگیهایی دارند و چرا امروزه در فرهنگ و سیاست جهان این واژه به یکی از بحثبرانگیزترین مفاهیم تبدیل شده است.
ووک چیست؟ (ووکیزم چیست؟)
یکی از تعابیری که در سالهای اخیر در جوامع غربی به شدت رواج پیدا کرده، «ووک» (woke) است؛ «ووک» یعنی «بیدار». این واژه مثل «لیبرال» در ایالاتمتحده و کلماتی چون «پیشگام»، «مترقی» و «عدالتخواه» که سوسیالیستها و مارکسیستها برای نامیدن خود به کار میبرند، ظاهری زیبا اما باطنی خوفناک و سیاه دارد.
اگر در فرهنگ نامههای معمول که همه را افراد متمایل به چپ یا تحت تاثیر گفتمان چپ نوشتهاند دنبال این تعبیر بگردید، آن را «حساس به بیعدالتی و مخالف نژادگرایی»، «آگاه به حقایقی که قدرت نمیخواهد شما بدانید»، «کسی که به مسائل اجتماعی توجه دارد»، «آگاه» و «حاضر در صحنه» (همان با لحن مثبت) معنا کردهاند؛ اما در عالم واقع و بر حسب رفتار و کردار داستان چیز دیگری است.
چپ ووک چیست؟
«چپ ووک» (Left Wok) اصطلاحی است که در فرهنگ اینترنت و شبکههای اجتماعی گاهی دیده میشود، ولی معنای دقیقی و رسمی ندارد و بیشتر به صورت طنز یا در قالب شوخی به کار میرود. بسته به متن، میتواند اشاره به یکی از موارد زیر داشته باشد:
-
اشتباه تایپی یا تلفظی: گاهی کاربران آن را به جای «چپوک» یا «Left Walk» به کار میبرند که در برخی بازیها یا فرهنگ اینترنتی معادل حرکت به سمت چپ است.
-
شوخی اینترنتی: در شبکههای اجتماعی فارسی، «چپ ووک» ممکن است به شکل میم (meme) یا شوخی درباره موقعیتهای غیرمنتظره و خندهدار استفاده شود.
-
نام کاربری یا اصطلاح محلی: گاهی افراد از آن به عنوان نام کاربری یا لقب استفاده میکنند و معنای خاصی ندارد.
سیاست ووک چیست؟
این اصطلاح به مفهومی در سیاست و فرهنگ اشاره دارد که آگاهی نسبت به مسائل اجتماعی، نابرابریها و تبعیضهای تاریخی و معاصر را در مرکز توجه قرار میدهد. به زبان ساده، «ووک» بودن یعنی حساس بودن به موضوعاتی مثل:
-
حقوق اقلیتها و گروههای حاشیهنشین (نژادی، جنسی، مذهبی و غیره)
-
نابرابری اقتصادی و اجتماعی
-
تبعیضهای جنسیتی و تبعیض سیستماتیک
-
عدالت اجتماعی و محیط زیست
سیاست ووک معمولاً شامل اقدامات و موضعگیریهایی است که سعی میکند این نابرابریها را کاهش دهد، صدای گروههای کمقدرت شنیده شود و تغییرات فرهنگی و قانونی برای ایجاد برابری اعمال شود.
با این حال این مفهوم گاهی در رسانهها یا محافل سیاسی به صورت تحقیرآمیز یا منفی هم استفاده میشود و به معنای افراطی بودن در رعایت مسائل اجتماعی یا حساسیت بیش از حد نسبت به تبعیضها تعبیر میشود.
افکار woke چیست؟
«افکار Woke» یا «ذهنیت ووک» به مجموعه باورها و نگرشهایی گفته میشود که آگاهی و حساسیت نسبت به نابرابریها، تبعیضها و بیعدالتیهای اجتماعی را در مرکز توجه قرار میدهد. به زبان ساده کسی که «woke» است، سعی میکند مسائل اجتماعی و تاریخی را که باعث ظلم یا کمقدرت شدن گروههای مختلف میشود بشناسد و به آنها توجه کند.
اصول و موضوعاتی که افکار Woke معمولاً به آنها توجه دارند شامل موارد زیر است:
-
نژاد و قومیت: آگاهی نسبت به تبعیض نژادی و تلاش برای حمایت از حقوق اقلیتها.
-
جنسیت و هویت جنسی: حساسیت به تبعیضهای جنسیتی، حقوق زنان، جامعه LGBTQ+ و برابری جنسیتی.
-
اقتصاد و عدالت اجتماعی: توجه به نابرابری اقتصادی و تلاش برای عدالت بیشتر در دسترسی به فرصتها.
-
حقوق محیط زیست و انسانی: تاکید بر عدالت محیط زیستی و احترام به حقوق انسانی.
-
تاریخ و سیاست: شناخت تاریخ ظلمها و استعمارها و تأثیر آنها بر جامعه امروز.
به عبارت دیگر «افکار Woke» تمرکز بر عدالت اجتماعی و توجه به گروههای کمقدرت یا محروم است، با هدف تغییر رفتارها، قوانین و فرهنگ به سمت برابری و انصاف بیشتر.
ووک کالچر چیست؟
«ووک کالچر» (Woke Culture) به فرهنگی گفته میشود که تمرکز بر آگاهی و حساسیت نسبت به نابرابریها، تبعیضها و بیعدالتیهای اجتماعی دارد. افرادی که در این فرهنگ فعالیت میکنند، سعی میکنند رفتارها، گفتار و سیاستها را از نظر عدالت اجتماعی و برابری بررسی کنند و نسبت به مسائل مربوط به حقوق اقلیتها، جنسیت، نژاد، اقتصاد و محیط زیست حساس باشند.
به زبان ساده، ووک کالچر یعنی:
-
آگاه بودن به تبعیضها و بیعدالتیها
-
حمایت از گروههای کمقدرت یا محروم
-
تلاش برای تغییر رفتارها، قوانین و فرهنگ به سمت برابری و انصاف
با این حال در برخی محافل سیاسی و رسانهها، ووک کالچر گاهی به صورت منفی و به معنای حساسیت یا فشار بیش از حد اجتماعی مطرح میشود.
ووک ها چه کسانی هستند؟ (ویژگی ها در دنیای واقعی)
در کنار همه این معانی زیبا و اخلاقی -اما تهی- چهار ویژگی ووکها برای ۱۰۰ سال در مارکسیستها و اسلامگرایان هم دیده و به تمامی در دنیای واقعی به نمایش گذاشته شده است. این ویژگیها از این قرار هستند:
1. خود حق پنداری: به این معنا که ووکها خود را در مقام حق مطلق و دیگران را در مقام باطل مطلق قرار میدهند؛ «شیطان سازی از مخالف» از ویژگیهای جدی این جماعت است. این خودحق پنداری آنها را مدعی فراهم کردن امکان تعلیم و تربیت همیشگی جامعه و فرستادن مخالفان به اردوگاههای بازآموزی (چین) و فرستادن کارکنان دولت به کلاسهای بازآموزی و گزینش ایدئولوژیک (ایران، چین، روسیه و اخیرا دمکراتها در ایالاتمتحده) میکند؛ انقلابیون اسلامگرا در ایران همه ووک بودند که گزینش و آموزش ضمن خدمت ایدئولوژیک راه انداختند.
2. باور به تعلق فضای عمومی به آنها: ووکها نمیتوانند حضور غیر خود را در فضای عمومی تحمل کنند و با انواع برچسبها یا تمسک به خشونت، دیگران را از فضای عمومی اخراج میکنند. آنها میخواهند در فضاهایی که حاضر هستند (چه واقعی و چه مجازی) فقط مانند خود را ببینند تا احساس بدی پیدا نکنند. فرهنگ حذف که آنها به طور جدی دنبال میکنند میتواند تا حذف فیزیکی (ترور و کشتار جمعی) نیز بسط پیدا کند.
3. وعده بهشت: ووکها دنیای بدون صداهای دیگران را وعده میدهند و در فرایند تحقق این وعده طبعا باید به تصفیه و پاکسازی بپردازند تا بهشت برین را روی زمین محقق سازند. تلاش آنها برای پاکسازی زبانی یا حذف مجسمهها و کتابها و یادبودها و فیلمها و دیگر آثار بشری که با آنها مشکل دارند، در جهت همین پاکسازی دنیا از «شیاطین» است.
4. تقسیم جامعه به قبایل: به این معنا که با تمرکز بر جنسیت، قومیت، جنس و نژاد (مسائلی که جای طبقه را در مارکسیسم سنتی گرفتهاند) و با ادعای تنوع، تنوع فکری و حرفهای و کاری را از جامعه میگیرند و به جای آن، تنوع قبیلهای و هویتی اعطا میکنند. با این کار، ووکها همیشه جامعه را در شرایط جنگ داخلی قرار میدهند؛ چون قرار است اعضای قبایل (بر اساس رنگ پوست و محل تولد) بر سر منابع با هم مدام بجنگند و هر که زور بیشتری داشت پیروز شود.
سه ادعای اصلی ووکیسم
دنیای ووک، دنیای غریبی است. در این دنیا ادعا میشود که برنامه اصلی آنها اول رفع تبعیض، دوم حفظ حریم امن برای «قربانیان بالقوه و بالفعل» و سوم محافظت صد در صد از رمه انسانی است.
آنها با خلق قربانیان ذاتی و همیشگی، قشر حاکم و اشرافی اما طلبکار و قربانینما را میسازند که قرار است اقشار قدرتمند گذشته را از صحنه روزگار حذف کند. در نتیجه جنگ میان اقشار تا ابد ادامه پیدا میکند؛ درست همانند مارکسیسم که جنگ طبقاتی را ابدی میدانست یا فاشیسم که جنگ میان «برترها» و «دونها» را همیشگی تلقی میکرد.
رمه انسانی تا زمانی تحمل میشود که تبعیت کند؛ در صورت نافرمانی، از کار محروم میشود و به طبقهای که باید علیه آنها تبعیض روا داشته شود میپیوندد. آفریقاییتبارها یا اعضای قبایل دیگر برساخته شده که ایدئولوژی هویت گرایی ووکها را نخرد و با آن مقابله کند، «خائن» تلقی و از عناوین مربوطه خلع میشود.
برای ایجاد فضای امن نیز همه غیر از ووکها باید دهانشان را ببندند و پشت تریبون و در چارچوبی که ووکها بدانها میدهند، سخن بگویند. به همین ترتیب است که آنها به پلیسِ زبان، فرهنگ، جامعه و سیاست تبدیل شدهاند؛ بدون آنکه اعتباری برای این پلیس بودن از جایی کسب کرده باشند.
تنها ابزار ووکها برای اعمال نظراتشان خشونت و اعمال زور است. دنیای ووکها، دنیای سانسور، اخراج، تصفیه و حذف است.
