عراقچی در نیویورک؛ مسیر دیپلماسی باز است اما به آمریکا اعتماد نداریم
سفر عباس عراقچی به نیویورک در حالی به پایان رسید که پیام تهران درباره مذاکره با واشنگتن بیش از هر چیز بر یک دوگانگی استوار بود؛ ایران مسیر دیپلماسی را بسته نمیداند، اما بازگشت به میز مذاکره را بدون اقدام عملی آمریکا و ایجاد اعتماد ممکن نمیداند. از دید تهران، تنگه هرمز، رفع محدودیتهای اقتصادی، آزادسازی داراییهای ایران و مذاکرات هستهای دیگر پروندههایی جدا از یکدیگر نیستند و در قالب یک بسته متقابل تعریف شدهاند.
به گزارش تجارت امروز؛ حضور وزیر امور خارجه ایران در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد صرفاً به سخنرانی و دیدارهای معمول دیپلماتیک محدود نشد. مهمترین بخش این سفر، توضیح چارچوبی بود که تهران برای ادامه دیپلماسی با آمریکا ترسیم کرده است؛ چارچوبی که در آن مذاکره همچنان ممکن است، اما دیگر صرفاً با وعده و پیام رسانهای پیش نمیرود.
عراقچی در آخرین روز حضور خود در نیویورک با آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، دیدار کرد و در این دیدار تحولات منطقه و مواضع ایران درباره اقدامات آمریکا و اسرائیل را تشریح کرد. وزیر خارجه ایران همچنین خواستار آن شد که سازمان ملل و دولتهای عضو در برابر آنچه تهران نقض منشور و اقدامات غیرقانونی آمریکا میداند، موضع روشنتری اتخاذ کنند.
اما بخش مهمتر پیام عراقچی، در اظهارات او درباره آینده مذاکرات ایران و آمریکا دیده شد؛ جایی که وزیر خارجه ایران صراحتاً از تجربه مذاکرات گذشته بهعنوان دلیل بیاعتمادی تهران به واشنگتن یاد کرد و گفت ایران همچنان دیپلماسی را دنبال میکند، اما این مسیر نمیتواند بدون توجه به تجربههای گذشته ادامه پیدا کند.
هرمز یک پرونده جداگانه نیست
یکی از مهمترین ابتکارهای مطرحشده در نیویورک، پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز بود؛ پیشنهادی که برخلاف روایتهایی که ممکن است آن را صرفاً یک موضوع کشتیرانی بدانند، از سوی عراقچی بخشی از یک بسته سیاسی عنوان شد.
بر اساس توضیح وزیر خارجه ایران، تهران آماده است درباره بازگشت وضعیت هرمز به شرایط عادی اقدام کند، اما انتظار دارد آمریکا نیز پیش از آن مجموعهای از اقدامات مشخص را انجام دهد. در زمانبندی اعلامشده از سوی عراقچی، اقدامات آمریکا باید در چهار یا پنج روز نخست انجام شود، در روز ششم تنگه باز شود و در روز هفتم مذاکرات برای رسیدن به توافق نهایی از سر گرفته شود.
این پیشنهاد از یک جهت اهمیت دارد: تهران میخواهد مذاکره را از یک فرایند صرفاً سیاسی به یک معامله متقابل و مرحلهبندیشده تبدیل کند. یعنی از نگاه ایران، قرار نیست یک طرف ابتدا همه اقدامات خود را انجام دهد و سپس منتظر واکنش طرف مقابل بماند.
در همین چارچوب، پایان جنگ، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، امکان فروش نفت و رفع محدودیتهای موجود از جمله موضوعاتی است که عراقچی آنها را در کنار پرونده هرمز قرار داده است.
تهران دیگر به حرفهای واشنگتن اکتفا نمیکند
یکی از محورهای قابل توجه سخنان عراقچی در نیویورک، تأکید بر تفاوت میان مواضع رسانهای و پیامهای رسمی بود. در شرایطی که درباره آینده مذاکرات اظهارنظرهای متفاوتی در رسانهها منتشر شده، وزیر خارجه ایران تأکید کرده است که تهران تصمیمهای خود را بر اساس پیامهای رسمی و کانالهای دیپلماتیک اتخاذ میکند، نه صرفاً اظهاراتی که در رسانهها منتشر میشود.
این موضع در واقع نشان میدهد مسئله فقط اختلاف بر سر موضوعات مذاکراتی نیست؛ مسئله مهمتر، نحوه بازسازی حداقل اعتماد میان دو طرف است.
عراقچی در توضیح سیاست فعلی تهران گفته است ایران آمادگی مذاکره دارد، اما برای بازگشت به گفتوگو ابتدا به اقدامات اعتمادساز نیاز دارد. آزادسازی منابع مالی، کاهش فشارها و اقداماتی که به گفته او طرف آمریکایی از آنها اطلاع دارد، در همین چارچوب مطرح شدهاند.
پرونده هستهای فعلاً در مرحله دوم
در موضوع هستهای نیز موضعی مرحلهای از سوی وزیر خارجه ایران مطرح شد. بر اساس توضیحات عراقچی، تهران در شرایط فعلی تمرکز اصلی خود را روی ایجاد اعتماد گذاشته و رسیدگی به مسائل پیچیدهتر هستهای را به مراحل بعدی موکول کرده است.
او با اشاره به عضویت ایران در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران تأکید کرد و گفت موضوعات فنی مربوط به برنامه هستهای پیش از این نیز در مذاکرات مورد بحث قرار گرفته است.
از این منظر، پیام تهران روشن است: پیش از ورود دوباره به جزئیات دشوار هستهای، باید درباره اصل امکان اجرای توافق و رفتار متقابل طرف مقابل اطمینان بیشتری ایجاد شود.
اعتراض ایران به سازمان ملل
دیدار عراقچی و گوترش تنها به موضوع مذاکرات ایران و آمریکا محدود نشد. وزیر خارجه ایران در این دیدار نسبت به محدودیتهایی که از سوی تهران در فعالیت نمایندگی ایران در نیویورک و نحوه اجرای تعهدات کشور میزبان مطرح شده، اعتراض کرد و از دبیرکل سازمان ملل خواست برای اجرای تعهدات آمریکا اقدام کند.
عراقچی همچنین مسئولیت سازمان ملل و شورای امنیت را در قبال تحولات منطقه، جنگ و وضعیت فلسطین یادآور شد. گوترش نیز بر ضرورت رعایت اصول حقوق بینالملل و استفاده از دیپلماسی برای حلوفصل اختلافات تأکید کرد.
وزیر امور خارجه ایران در جریان حضور خود در نیویورک دیدارهای دوجانبه دیگری نیز داشت که از جمله آنها دیدار با وزیر امور خارجه سریلانکا بود؛ اما محور اصلی سفر همچنان رایزنی درباره جنگ، مذاکرات و ترتیبات احتمالی برای خروج از وضعیت موجود بود.
پایان سفر؛ مسیر مذاکره هنوز روی میز است
مجموع مواضع عراقچی در نیویورک نشان میدهد تهران دستکم در سطح اعلامی، مسیر دیپلماسی را کنار نگذاشته است؛ اما این دیپلماسی دیگر بدون پیششرط نیست.
پیشنهاد هفتروزه هرمز، بحث آزادسازی داراییها، امکان فروش نفت، رفع محدودیتها و سپس بازگشت به مذاکرات، همگی در یک چارچوب متقابل تعریف شدهاند. تهران میگوید حاضر به گفتوگو است، اما انتظار دارد واشنگتن پیش از آن با اقدام عملی نشان دهد که این بار قرار نیست مسیر مذاکرات دوباره به نقطهای برسد که اعتماد موجود را از بین ببرد.
در چنین شرایطی، مهمترین پرسش پس از پایان سفر عراقچی به نیویورک دیگر صرفاً این نیست که «آیا مذاکرهای انجام خواهد شد؟»؛ پرسش اصلی این است که آیا آمریکا حاضر خواهد شد برای بازگرداندن تهران به میز مذاکره، آنگونه که ایران مطالبه کرده، ابتدا بخشی از هزینه اعتماد ازدسترفته را بپردازد.
انتهای مطلب
