نقش گازهای صنعتی در افزایش بهرهوری و توسعه صنایع
در نگاه نخست، کارخانهها با ماشینآلات سنگین، خطوط تولید گسترده و نیروی انسانی متخصص شناخته میشوند؛ اما بخشی از فعالیت آنها به موادی وابسته است که با چشم دیده نمیشوند. گازهای صنعتی در بسیاری از فرآیندهای تولیدی حضور دارند و از آمادهسازی مواد اولیه تا کنترل کیفیت محصول نهایی، وظایف متفاوتی را بر عهده میگیرند. صنایع فولاد، خودروسازی، غذایی، دارویی، شیمیایی، نفت و گاز و مراکز آزمایشگاهی، هرکدام به نوع مشخصی از گاز نیاز دارند. در چنین شرایطی، انتخاب محصول فقط با دانستن نام گاز انجام نمیشود و عواملی مانند خلوص، فشار کاری، حجم مصرف، نوع سیلندر و شیوه انتقال نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
هر گاز در خط تولید چه کاری انجام میدهد؟
اکسیژن، نیتروژن، آرگون، دیاکسید کربن، هیدروژن و هلیوم در گروه گازهای پرکاربرد صنعتی قرار میگیرند؛ بااینحال، نقش آنها در خطوط تولید یکسان نیست. اکسیژن در برش فلزات، فولادسازی و برخی فرآیندهای احتراق به کار میرود، آرگون هنگام جوشکاری محیطی محافظ ایجاد میکند و نیتروژن با کاهش تماس مواد با اکسیژن، احتمال اکسیدشدن یا تغییر کیفیت محصول را پایین میآورد.
در آزمایشگاهها و واحدهای کنترل کیفیت، حساسیت انتخاب گاز بیشتر است؛ زیرا وجود مقدار اندکی ناخالصی میتواند نتیجه آزمایش یا دقت دستگاه را تغییر دهد. مراکز تحقیقاتی و واحدهای تخصصی برای خرید گازهای خالص آزمایشگاهی باید ابتدا نوع دستگاه، خلوص مورد نیاز، فشار ورودی و میزان مصرف را مشخص کنند. بررسی این اطلاعات پیش از سفارش، به انتخاب گرید مناسب کمک میکند و احتمال تحمیل هزینه ناشی از خرید محصول نامتناسب را کاهش میدهد.
چرا خلوص گاز اهمیت دارد؟
ممکن است دو کارخانه از گازی با نام یکسان استفاده کنند، اما نتایج متفاوتی به دست آورند. یکی از دلایل این تفاوت، سطح خلوص و نوع ناخالصیهای موجود در گاز است. برای نمونه، وجود رطوبت یا اکسیژن ناخواسته در گاز محافظ جوشکاری میتواند بر شکل ظاهری، استحکام و یکنواختی محل جوش اثر بگذارد. در دستگاههای اندازهگیری نیز گاز نامناسب ممکن است موجب انحراف نتایج و تکرار آزمایش شود.
البته همیشه بالاترین خلوص، بهترین انتخاب نیست. گاز باید متناسب با حساسیت فرآیند سفارش داده شود؛ زیرا استفاده از گرید بسیار خالص برای یک مصرف عمومی، هزینه اضافی ایجاد میکند، درحالیکه خلوص پایین در یک کاربرد حساس میتواند کل فرآیند را با اختلال روبهرو سازد. به همین دلیل، تصمیمگیری باید بر اساس مشخصات فنی دستگاه و شرایط واقعی مصرف انجام شود.
ایمنی فقط به محتویات سیلندر محدود نمیشود
گازهای فشرده باید در سیلندرهای سالم و متناسب با ویژگیهای هر گاز نگهداری شوند. شیر، رگلاتور، شیلنگ، اتصالات و خطوط انتقال نیز بخشی از سامانه مصرف به شمار میروند و هرگونه نقص در آنها میتواند خطر نشت، افت فشار یا توقف فرآیند را افزایش دهد.
ثابتکردن صحیح سیلندر، محافظت از آن در برابر ضربه و حرارت، تهویه مناسب محیط، جداسازی گازهای ناسازگار و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی، از اصول اولیه کار با گازهای صنعتی هستند. همچنین، کارکنانی که با سیلندرها یا سامانههای انتقال سروکار دارند باید ویژگیها و خطرهای گاز مورد استفاده را بشناسند و در شرایط اضطراری، واکنش مناسبی نشان دهند.
تامین منظم چگونه از توقف تولید جلوگیری میکند؟
در کارخانهای که روزانه حجم مشخصی گاز مصرف میکند، تمامشدن ناگهانی موجودی میتواند بخشی از خط تولید را متوقف کند. این وقفه فقط کاهش تولید را به همراه ندارد، بلکه ممکن است برنامه تحویل سفارشها، عملکرد تجهیزات و کیفیت محصول را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
برای جلوگیری از چنین شرایطی، میزان مصرف باید بهصورت دورهای ثبت شود و زمان سفارش مجدد بر اساس ظرفیت سیلندرها، مصرف روزانه و ذخیره ایمنی تعیین گردد. واحدهای بزرگ نیز میتوانند بهجای اتکا به سیلندرهای پراکنده، استفاده از پالتهای منیفولد، مخازن مناسب یا سامانه مرکزی انتقال گاز را بررسی کنند. انتخاب روش تامین باید با حجم مصرف، فضای مجموعه و الزامات ایمنی هماهنگ باشد.
جمعبندی
گازهای صنعتی بخشی پنهان اما ضروری از فعالیت بسیاری از صنایع هستند. انتخاب نوع و خلوص مناسب، استفاده از تجهیزات استاندارد، بازرسی دورهای سیلندرها و برنامهریزی برای تامین مستمر، مستقیما بر ایمنی، کیفیت و تداوم تولید اثر میگذارند. هر مجموعه صنعتی پیش از سفارش باید کاربرد، فشار، خلوص و حجم مصرف خود را دقیق مشخص کند؛ زیرا یک انتخاب فنی و آگاهانه، از خطاهای فرآیندی، توقف تولید و هزینههای پیشبینینشده جلوگیری خواهد کرد.
