برکناری فرمانده عراقی پس از حمله به خط نفتی عربستان؛ بغداد در آزمون امنیتی ریاض
یک حمله پهپادی به تأسیسات نفتی عربستان، حالا پای عراق را به یکی از حساسترین پروندههای امنیتی منطقه باز کرده است. ریاض مدعی شده پهپادهای مهاجم از خاک عراق برخاستهاند؛ بغداد در واکنش، فرمانده عملیات استان میسان را کنار گذاشته و تحقیقات فوری را کلید زده است. با این حال، سؤال اصلی همچنان پابرجاست: چه کسی توانسته از خاک عراق به یک زیرساخت حیاتی عربستان حمله کند و چرا دستگاه امنیتی بغداد از آن بیخبر بوده است؟
به گزارش تلنگر، ماجرا دیگر یک اختلاف دیپلماتیک ساده میان بغداد و ریاض نیست. وقتی یک کشور اعلام میکند تأسیسات نفتی حیاتیاش از خاک همسایه هدف قرار گرفته، موضوع مستقیماً به مسئولیت دولت، کنترل مرزها و توانایی دستگاه امنیتی آن کشور گره میخورد.
عربستان گفته خط لوله انتقال نفت شرق به غرب این کشور هدف حمله پهپادی قرار گرفته و پهپادها از خاک عراق وارد عمل شدهاند. این ادعا هنوز در انتظار نتیجه تحقیقات عراق است، اما بغداد آنقدر موضوع را جدی گرفته که واکنش خود را از سطح بیانیه سیاسی فراتر برده است.
دولت عراق ضمن محکوم کردن حمله، اعلام کرده خاک و حریم هوایی این کشور نباید برای تعرض به هیچ کشور دیگری مورد استفاده قرار گیرد. در ادامه، علی فالح الزیدی، نخستوزیر و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، دستور تحقیقات فوری درباره محل حمله، چگونگی اجرای آن و شناسایی عوامل پشت پرده را صادر کرده است.
اما اقدام مهمتر، برکناری فرمانده عملیات استان میسان است؛ استانی که نام آن مستقیماً در پرونده این حمله مطرح شده است. این تصمیم را میتوان هم یک اقدام امنیتی و هم یک پیام سیاسی دانست: بغداد میخواهد نشان دهد اگر از خاک عراق عملیاتی علیه عربستان انجام شده باشد، قرار نیست مسئولیت آن در خلأ باقی بماند.
مسئله اینجاست که برکناری یک فرمانده، پاسخ پرسش بزرگتر نیست. اگر حمله واقعاً از خاک عراق انجام شده، چگونه پهپادها توانستهاند بدون شناسایی، مسیر خود را طی کنند و یک زیرساخت راهبردی را هدف بگیرند؟ اگر ادعای عربستان نادرست باشد، بغداد باید چه شواهدی برای رد آن ارائه خواهد کرد؟
همین نقطه، پرونده را حساس میکند.
عربستان فعلاً تصمیم گرفته پاسخ نظامی مستقیم ندهد و اعلام کرده به درخواست نخستوزیر عراق، برای مهار بحران به تلاشهای بغداد فرصت میدهد. اما ریاض همزمان یک خط قرمز روشن ترسیم کرده و گفته حق خود را برای انجام هر اقدام لازم جهت حفاظت از حاکمیت، امنیت و تأسیسات حیاتی خود محفوظ میداند.
این یعنی عربستان پرونده را نبسته است؛ فقط فعلاً ماشه را نکشیده است.
از سوی دیگر، دولت عراق بهخوبی میداند که یک واکنش مستقیم عربستان میتواند معادله امنیتی منطقه را وارد مرحله تازهای کند. بغداد در سالهای اخیر تلاش کرده روابط خود با ریاض را از دوره تنش و بیاعتمادی عبور دهد و به همکاری اقتصادی و سیاسی برساند. حالا یک حمله منتسب به خاک عراق میتواند تمام این روند را تحت فشار قرار دهد.
رایزنی تلفنی فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، با فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. تأکید دو طرف بر «ارتباط»، «هماهنگی» و «رایزنی مستمر» در واقع تلاش برای جلوگیری از آن چیزی است که میتواند از یک حمله به زیرساخت نفتی به یک بحران سیاسی و امنیتی میان دو کشور تبدیل شود.
اهمیت خط لوله هدف قرار گرفته نیز کم نیست. مسیر شرق به غرب، یکی از مهمترین ابزارهای عربستان برای انتقال نفت از مناطق شرقی به ساحل دریای سرخ است و اهمیت آن فقط اقتصادی نیست؛ این خط لوله برای ریاض یک مسیر راهبردی برای کاهش وابستگی صادرات نفت به مسیرهای دریایی و نقاط آسیبپذیر منطقه محسوب میشود.
بنابراین، هر حمله موفق به چنین زیرساختی میتواند سه پیام همزمان داشته باشد: یک پیام امنیتی برای عربستان، یک پیام هشدارآمیز برای عراق و یک پیام مستقیم به بازار انرژی منطقه.
در این میان، بغداد با یک آزمون جدی روبهروست. اگر تحقیقات عراق بتواند عاملان حمله را شناسایی و منشأ عملیات را مشخص کند، دولت این کشور شانس آن را دارد که مانع از تبدیل ماجرا به یک بحران بزرگتر شود. اما اگر پرونده طولانی شود یا نتیجه تحقیقات مبهم بماند، فشار ریاض برای پاسخ قاطعتر افزایش خواهد یافت.
از سوی دیگر، هرگونه اثبات نقش گروههای مسلح مستقر در عراق، مسئله را پیچیدهتر میکند. در چنین شرایطی دیگر فقط بحث «کنترل خاک» مطرح نیست؛ پای توانایی دولت عراق برای مهار بازیگران مسلحی به میان میآید که ممکن است خارج از چارچوب تصمیم رسمی بغداد دست به اقدام منطقهای بزنند.
به همین دلیل، برکناری فرمانده عملیات میسان را نباید پایان ماجرا دانست. این اقدام بیشتر شبیه اولین پاسخ بغداد به فشاری است که حالا از سوی عربستان و افکار عمومی داخلی بر دولت عراق وارد شده است.
پرسش واقعی این است که آیا بغداد میتواند از خاک خود محافظت کند یا نه؟
اگر پاسخ مثبت است، نتیجه تحقیقات باید روشن، سریع و مستند باشد. اگر پاسخ منفی باشد، بحران تنها به یک خط لوله محدود نخواهد ماند و احتمالاً دامنه آن به روابط بغداد و ریاض و حتی موازنه امنیتی منطقه کشیده خواهد شد.
فعلاً عربستان خویشتنداری کرده و عراق نیز بهسرعت وارد فاز تحقیقاتی شده است؛ اما این آرامش، بیشتر از آنکه نشانه حل بحران باشد، به یک مکث پیش از تصمیم بزرگتر شبیه است. نتیجه تحقیقات بغداد مشخص خواهد کرد این حادثه یک عملیات محدود و قابل مهار بوده یا نشانه شکاف عمیقتری در کنترل امنیتی عراق.
انتهای مطلب
