وضعیت اجتماعی جامعه در جنگ، تاب آوری یا فروپاشی؟ به کدام سمت میرویم؟
در شرایط جنگ، جامعه تنها با خسارتهای انسانی و اقتصادی روبهرو نمیشود، بلکه با دگرگونیهای جدی در روابط اجتماعی، اعتماد عمومی، همبستگی خانوادگی و وضعیت روانی نیز دستوپنجه نرم میکند.
به گزارش تلنگر؛ جنگ فراتر از ویرانیهای فیزیکی و خسارات اقتصادی، آسیبهای روانی عمیق و ماندگاری دارد. این تأثیرات جنبههای مختلف زندگی را تحت الشعاع قرار میدهد و باعث اختلالاتی همچون افسردگی، مشکلات خُلق وخو، از دست دادن حس امنیت و امید به آینده و عوامل بیشتری میشود.
سایههای سنگین افسردگی، کابوسهایی که در تاریکی شب بازمیگردند و اضطرابی که رگهای وجود را میگیرد، نشان از آن دارند که جنگ، زخمهایی بر روح میگذارد که هیچ درمانگری در میدان جنگ نمیتواند ترمیم کند.
جنگ حس بنیادین امنیت را از افراد سلب میکند و این ممکن است باعث احساس درماندگی شود. یکی از مهمترین ابعاد اجتماعی جنگ، تأثیر بر سرمایهٔ اجتماعی و اعتماد در جوامع است. سرمایهٔ اجتماعی به شبکهها، هنجارها و اعتماد متقابل گفته میشود که امکان همکاری را در جامعه فراهم میکند. پس میتوان گفت جنگ ساختارهای جامعه را تخریب میکند و شبکههای اجتماعی و اعتماد متقابل را میسوزاند؛ فرآیندی که بازسازی آن نیازمند سرمایهگذاریهای طولانی و برنامههای خُرد و کلان اجتماعی است.
جنگ و بحران معمولاً با تصاویر ویرانی، آوارگی و خشونت در ذهن ما تداعی میشوند؛ اما آنچه کمتر دیده میشود، تأثیر عمیق و ماندگار این رویدادها بر زندگی روزمرهٔ مردم و روابط اجتماعی است. در شرایط جنگی، مناسبات اجتماعی از حالت عادی خارج میشوند، خانواده دچار فشارهای جدیدی همچون ترس، ناامنی، بیاعتمادی و اضطراب میشود و فاصلهٔ آنها زیاد میشود و نهادهای اجتماعی تضعیف می شوند. همچنین بازماندگان جنگ ممکن است در برقراری ارتباط مؤثر با کسانی که تجربه مشابه ندارند، دچار مشکل شوند. پژوهشهای متعدد نشان دادهاند که تأثیرات جنگ و بحران فراتر از مرگ و آسیب فیزیکی است و به بازتعریف نقشها، ارزشها و تعاملات اجتماعی میانجامد.
مهاجرت در زمان جنگ:
با آغاز جنگ، تهران از جمعیت خالی شد و این جمعیت به شهرهای کوچکتر و روستاها رفت. این مهاجرت بر زندگی روزمرهٔ منطقهٔ مبدأ (تهران و کلانشهرها) و منطقهٔ مهاجرپذیر تأثیر گذاشت. اما در این میان، افرادی که خانههایشان را در این دوران رها میکردند، احساس درماندگی و بیپناهی میکردند. رها کردن خاطرات، تعلقات و تمام آنچه زندگی نامیده میشد بسیار دشوار بود.
تأثیر جنگ بر کودکان:
کودکان به شدت تحت تأثیر روانی جنگ قرار میگیرند. ممکن است دچار ترسهای شدید، اضطراب جدایی، مشکلات تحصیلی، پرخاشگری یا عقبماندگی در رشد شوند. این تأثیرات در چشمانداز اجتماعی دارای پیامدهای بلندمدت است و نسلهای بعدی را با چالشهای پیچیدهای در توانمندیهای اجتماعی و مشارکتی مواجه میکند.
در زمان جنگ، بدن در حالت آمادهباش قرار میگیرد، ضربان قلب افزایش پیدا میکند، استرس بالا میرود و آستانهٔ تحمل کاهش پیدا میکند. در چنین شرایطی طبیعی است که فرد زودتر عصبانی شود یا واکنشهای شدیدتری نشان دهد.
خشم جمعی چیست و چرا در زمان جنگ تشدید میشود؟
در شرایط جنگی چند اتفاق مهم همزمان رخ میدهد:
- احساس امنیت فردی و اجتماعی کاهش پیدا میکند
- آینده غیرقابل پیشبینی میشود
- اخبار و اطلاعات نگرانکننده بهطور مداوم منتشر میشوند
- فشارهای اقتصادی و اجتماعی افزایش مییابد
ترکیب این عوامل باعث میشود روان انسان بهطور طبیعی در حالت «هشدار دائمی» قرار بگیرد. در چنین وضعیتی، خشم تبدیل به یکی از واکنشهای طبیعی ذهن برای مقابله با احساس ناتوانی و ترس میشود.
انتهای مطلب / ب.ک
